Değerlendirme ve Terapi

Her başvuru için aynı yol izlenmez.

Değerlendirme, tedavi ve psikoterapi süreçleri çocuğun yaşı, gelişimsel özellikleri, yaşadığı güçlük ve günlük yaşamı dikkate alınarak planlanır.

Psikiyatrik değerlendirme ve tanı

İlk görüşmelerde başvuru nedeni, belirtilerin ne zaman ve hangi koşullarda ortaya çıktığı, gelişimsel öykü, tıbbi geçmiş, aile yaşamı, okul süreci ve günlük işlevsellik ele alınır. Çocuğun yaşı ve ihtiyaçları doğrultusunda ebeveynlerle, çocukla ya da gençle ayrı ve gerektiğinde birlikte görüşmeler planlanabilir.

Bazı durumlarda aileyle konuşularak okuldan bilgi alınması yararlı olabilir. Öğretmen gözlemleri, okul performansı, arkadaşlık ilişkileri ve sınıf içindeki işlevsellik; yaşanan güçlüğün farklı ortamlarda nasıl göründüğünü anlamaya yardımcı olur.

Gerektiğinde gelişimsel, bilişsel, dikkat, öğrenme, sosyal iletişim ve duygusal süreçleri değerlendirmeye yardımcı araçlardan yararlanılabilir. Bu araçlar klinik görüşmenin yerini tutmaz; aile, okul, günlük yaşam ve çocukla yapılan görüşmelerden gelen bilgilerle birlikte yorumlanır.

Psikiyatrik tedavi ve düzenli izlem

Psikiyatrik başvuru her zaman ilaç tedavisi anlamına gelmez. Bazı durumlarda psikoterapi desteği, ebeveyn ve okul görüşmeleri ya da grup çalışmaları öncelikli olabilir. Bazı ruhsal ve nörogelişimsel durumlarda ise ilaç tedavisi çocuğun günlük yaşamını ve işlevselliğini desteklemek için yararlı olabilir.

İlaç tedavisi gerektiğinde; ilacın ne için kullanılacağı, beklenen etkileri, olası yan etkileri, nasıl kullanılacağı ve takip süreci aileyle ve gençle açık bir dille konuşulur. Kontrol görüşmelerinde; uyku, iştah, duygudurum, okul hayatı, günlük yaşam ve ilacın nasıl etki ettiği birlikte değerlendirilir. Gerektiğinde tedavi planı, çocuğun ya da gencin ihtiyaçlarına göre yeniden düzenlenir.

Çocuk ve gençlerle bireysel psikoterapi

Bireysel psikoterapi; çocuğun ya da gencin duygularını, düşüncelerini, ilişkilerini ve yaşadığı zorlanmaları düzenli görüşmeler içinde ele alabildiği bir süreçtir. Çocuklarla oyun, çizim, hikaye ve sembolik ifade; gençlerle ise kaygı, öfke, arkadaşlık, aile ilişkileri, kimlik, beden algısı, okul yaşamı ve gelecek düşünceleri çalışmanın bir parçası olabilir.

Görüşmelerin sıklığı, süresi ve kullanılan yöntem; başvuru nedeni, yaş, gelişimsel ihtiyaçlar ve klinik değerlendirme doğrultusunda belirlenir. Özellikle küçük çocuklarla yürütülen süreçlerde ebeveyn görüşmeleri, çocuğun günlük yaşamını ve aile içindeki destek alanlarını birlikte düşünmek için önem taşır.

Çocuk merkezli oyun terapisi

Çocuklar yaşadıklarını her zaman sözcüklerle düzenleyip anlatamaz. Oyun; duyguların, ilişkilerin, korkuların, merakların ve gündelik yaşam deneyimlerinin ifade edilebildiği bir alan olabilir. Çocuk merkezli oyun terapisinde terapist, çocuğun oyununu yönlendirmek ya da ona ne yapması gerektiğini öğretmek yerine; çocuğun getirdiği anlatıya dikkatle eşlik eder, duyguları yansıtır ve güvenli bir çerçeve oluşturur.

Amaç ebeveyni oyunun ayrıntılarına dahil etmek değildir. Ebeveyn görüşmelerinde çocuğun ihtiyaçları, ev içindeki ilişkiler, günlük yaşam ve desteklenebilecek alanlar birlikte düşünülür.

Psikodrama temelli grup psikoterapisi

Psikodrama; rol alma, eylem, sahne ve grup deneyimi yoluyla yaşantıları ele almaya imkan veren bir psikoterapi yöntemidir. Özellikle ilişkisel bir durumu yalnızca konuşarak anlamanın zor olduğu anlarda; deneyimi canlandırmak, farklı rollerden bakmak ve ilişkilerdeki olasılıkları düşünmek için kullanılabilir.

Isınma, eylem ve paylaşım aşamalarından oluşan grup sürecinde; arkadaşlık, dışlanma, sınır koyma, zorbalık, çatışma, duygu düzenleme, aidiyet ve kimlik gibi temalar yaşa ve grubun ihtiyacına göre ele alınabilir.

EMDR ve travma odaklı çalışmalar

Kaza, kayıp, zorbalık, şiddet, ihmal, tıbbi süreçler, ani yaşam değişimleri veya güven duygusunu etkileyen diğer yaşantılar sonrasında bazı çocuk ve gençlerde travma ile ilişkili belirtiler görülebilir. EMDR, travmatik anılarla ilişkili duygu, düşünce ve bedensel tepkileri ele almaya yönelik yapılandırılmış bir psikoterapi yaklaşımıdır.

Yöntemin uygunluğu; başvuru nedeni, çocuğun yaşı ve gelişimsel düzeyi, güvenlik ihtiyacı, duygusal düzenleme kapasitesi ve genel tedavi planı doğrultusunda değerlendirilir. Amaç yaşanan olayı yeniden yaşatmak değil; geçmiş deneyimin bugün üzerindeki yükünü güvenli bir çerçevede ele almaktır.

Dışavurumcu sanat terapilerinden klinik olarak yararlanma

Çizim, boyama, kolaj, kil, imge ve hikaye gibi yaratıcı materyaller; bazı çocuk ve gençler için doğrudan anlatılması zor duygu ve yaşantılar üzerine düşünmeye ek bir alan açabilir. Bu çalışmalar sanat eğitimi ya da estetik ürün ortaya koyma amacı taşımaz. Materyaller; yaş, ilgi alanı, duyusal özellikler, gelişimsel düzey ve klinik ihtiyaç dikkate alınarak seçilir.

Okul ve akran yaşamı

Okul uyumu, öğrenme süreçleri, arkadaşlık ilişkileri, sosyal zorlanmalar, dışlanma ve zorbalık; ruhsal değerlendirme içinde önemli başlıklardır. Uygun durumlarda aileyle konuşularak okul ile iş birliği kurulabilir. Amaç, çocuğun sorumluluğunu tek başına taşımasını beklemek değil; gerekli olduğunda çevresel düzenlemeler ve ortak bir destek planı oluşturmaktır.